Van bướm là gì?

Van bướm là gì? Cấu tạo, nguyên lý hoạt động, phân loại và cách chọn van bướm

Trong hệ thống đường ống cấp thoát nước, PCCC, HVAC hay xử lý nước thải, van bướm là một trong những loại van được dùng nhiều nhất nhờ giá hợp lý, gọn nhẹ và đóng mở nhanh. Tuy nhiên, để chọn đúng van bướm cho từng môi trường, bạn cần hiểu rõ van bướm là gì, cấu tạo ra sao và có những loại nào. Bài viết dưới đây tổng hợp đầy đủ các kiến thức đó, kèm bảng so sánh và hướng dẫn chọn van thực tế.

Van bướm là gì?

Van bướm (tiếng Anh: Butterfly Valve), còn gọi là van cánh bướm, là loại van công nghiệp dùng để đóng/mở hoặc điều tiết lưu lượng chất lỏng, khí trong đường ống bằng cách xoay một đĩa van quanh trục.

Tên gọi “bướm” xuất phát từ hình dáng đĩa van: khi van mở một phần, đĩa nghiêng trong dòng chảy trông giống đôi cánh bướm đang xòe. Đặc điểm nổi bật của van bướm là đĩa van chỉ cần quay một góc 90° là chuyển từ trạng thái đóng hoàn toàn sang mở hoàn toàn.

Van bướm thuộc nhóm van xoay một phần tư vòng (quarter-turn), cùng nhóm với van bi. Kích cỡ phổ biến từ DN40 đến vài trăm DN, thậm chí lớn hơn cho các đường ống thủy lợi, nhà máy nước.

Cấu tạo của van bướm

Van bướm có cấu tạo khá đơn giản, gồm các bộ phận chính sau:

  • Thân van (Body): khung tròn bao quanh đĩa, làm từ gang, thép, inox hoặc nhựa. Thân van quyết định kiểu kết nối (wafer, lug, mặt bích).
  • Đĩa van (Disc): bộ phận nằm trực tiếp trong dòng chảy, xoay để đóng/mở. Đĩa có thể bằng gang, inox 304/316, thép hoặc nhựa.
  • Trục van (Stem): xuyên qua tâm đĩa, truyền lực từ bộ điều khiển xuống đĩa để xoay.
  • Gioăng làm kín (Seat): vòng đệm bao quanh mép đĩa, giúp van kín khi đóng. Vật liệu thường dùng là EPDM, NBR, PTFE, Viton (FKM).
  • Bộ phận điều khiển: tay gạt, tay quay (hộp số vô lăng), bộ điện hoặc bộ khí nén.
  • Phụ kiện: bu lông, đai ốc, vòng đệm, bạc trục, nắp bảo vệ.

Nguyên lý hoạt động của van bướm

Khi người vận hành tác động lực lên tay gạt, tay quay hoặc cấp điện/khí nén cho bộ truyền động, lực được truyền xuống trục và làm đĩa van xoay:

  • Đĩa vuông góc với dòng chảy (0°): van đóng hoàn toàn, đĩa ép vào gioăng để chặn lưu chất.
  • Đĩa song song với dòng chảy (90°): van mở hoàn toàn, lưu chất đi qua hai bên đĩa với tổn thất áp suất nhỏ.
  • Đĩa ở góc trung gian: van điều tiết lưu lượng. Tuy nhiên van bướm điều tiết không tuyến tính như van cầu, nên chỉ phù hợp điều tiết ở mức cơ bản.
Van bướm gang cánh inox tay quay Wonil
Van bướm gang cánh inox tay quay Wonil

Phân loại van bướm

1. Theo kiểu kết nối

Kiểu kết nối Đặc điểm Ứng dụng
Van bướm wafer (tay kẹp) Kẹp giữa hai mặt bích ống, mỏng nhẹ, giá rẻ Hệ thống nước, HVAC, vị trí hẹp
Van bướm lug Có tai bắt bu lông, cho phép tháo một phía đường ống Vị trí cần bảo trì một đầu
Van bướm hai mặt bích Bắt bu lông cố định hai đầu, chắc chắn Đường ống lớn, áp lực cao hơn
Van bướm hàn Hàn trực tiếp vào đường ống Hệ thống đặc biệt, yêu cầu kín tuyệt đối

2. Theo vật liệu thân van

  • Van bướm gang: phổ biến nhất, chịu áp tốt, giá hợp lý, dùng cho nước sạch, nước thải, PCCC.
  • Van bướm inox 304/316: chống ăn mòn, đáp ứng yêu cầu vệ sinh, dùng cho thực phẩm, hóa chất nhẹ, nước biển (inox 316).
  • Van bướm thép: chịu nhiệt và áp suất cao.
  • Van bướm nhựa (PVC, uPVC, cPVC, PPH): nhẹ, không bị ăn mòn, dùng cho môi trường hóa chất, axit, muối; hạn chế về nhiệt độ và áp suất.

3. Theo cơ cấu điều khiển

  • Van bướm tay gạt: đóng mở nhanh, thường dùng cho van cỡ nhỏ và vừa.
  • Van bướm tay quay (vô lăng): có hộp số giảm tốc, giúp vận hành nhẹ nhàng với van cỡ lớn.
  • Van bướm điều khiển điện: gắn actuator điện (220VAC, 24VDC, 380VAC), điều khiển từ xa, tích hợp PLC, có loại on/off và loại tuyến tính.
  • Van bướm điều khiển khí nén: đóng mở rất nhanh, an toàn với môi trường dễ cháy nổ, chi phí thấp hơn van điện.
Van bướm gang cánh inox điều khiển khí nén Kosaplus
Van bướm gang cánh inox điều khiển khí nén Kosaplus

4. Theo vật liệu gioăng

  • EPDM: nước, nước thải, hơi nước nhiệt độ thấp, hóa chất nhẹ.
  • PTFE (Teflon): hóa chất mạnh, axit.
  • Viton (FKM): nhiệt độ cao, dầu và hóa chất.

Bạn có thể tham khảo thêm bài viết cao su EPDM – ứng dụng và lợi ích để hiểu rõ về vật liệu gioăng phổ biến này.

Ưu điểm và nhược điểm của van bướm

Ưu điểm

  • Cấu tạo đơn giản, nhỏ gọn, nhẹ hơn nhiều so với van cổng cùng kích cỡ.
  • Đóng mở nhanh nhờ quay 90°, thao tác dễ.
  • Giá thành thấp, đặc biệt tiết kiệm ở kích cỡ lớn.
  • Dễ lắp đặt, bảo trì, tiết kiệm không gian.
  • Dễ gắn thêm bộ truyền động điện hoặc khí nén để tự động hóa.
  • Tổn thất áp suất thấp khi mở hoàn toàn.

Nhược điểm

  • Đĩa van luôn nằm trong dòng chảy nên gây một mức cản dòng nhất định.
  • Khả năng làm kín kém hơn van bi, van cầu, nhất là loại gioăng mềm khi dùng lâu năm.
  • Loại gioăng cao su bị giới hạn về nhiệt độ và hóa chất.
  • Không thích hợp cho dòng lưu chất có nhiều cặn rắn, dễ kẹt đĩa.

Ứng dụng của van bướm trong thực tế

  • Cấp thoát nước, nhà máy nước: đường ống cỡ lớn, cần đóng mở nhanh, giá thấp.
  • Xử lý nước thải: loại gang kèm gioăng EPDM; xem thêm van công nghiệp dùng cho nước thải.
  • Hệ thống PCCC: van bướm có công tắc báo trạng thái.
  • HVAC, điều hòa trung tâm: đường ống nước lạnh, nước giải nhiệt.
  • Thực phẩm, đồ uống, dược phẩm: van bướm vi sinh bằng inox.
  • Hóa chất: van bướm nhựa hoặc van gioăng PTFE.
  • Dầu khí, nhiệt điện: van bướm lệch tâm đôi, lệch tâm ba.
  • Tự động hóa công nghiệp: van bướm điều khiển điện/khí nén kết nối tủ PLC.

Xem thêm các dòng sản phẩm: van bi và van cổng.

Lưu ý khi lắp đặt và bảo dưỡng van bướm

  • Vệ sinh đường ống, loại bỏ cặn, mảnh hàn trước khi lắp.
  • Khi lắp van wafer, đặt van ở vị trí hơi mở để tránh làm hỏng gioăng khi siết bu lông, sau đó siết đều theo hình chéo.
  • Kiểm tra khoảng cách giữa hai mặt bích để đĩa van xoay được, không chạm vào ống hoặc mặt bích.
  • Với van có bộ truyền động, kiểm tra nguồn điện, áp suất khí cấp đúng thông số.
  • Định kỳ kiểm tra gioăng, bôi trơn trục, vận hành thử đóng/mở để tránh kẹt.
  • Không dùng van bướm tay gạt để điều tiết liên tục ở góc mở nhỏ trong thời gian dài vì gây mòn gioăng.

Mua van bướm chính hãng ở đâu?

Công ty TNHH Thương mại Tuấn Hưng Phát cung cấp đa dạng van bướm nhập khẩu: van bướm, van bướm điều khiển điện, van bướm điều khiển khí nén, cùng các dòng van bướm gang tay quay FAF và van bướm tay kẹp wafer FAF.

  • Hàng sẵn kho, đầy đủ kích cỡ, có CO CQ.
  • Tư vấn chọn van theo lưu chất, áp suất, nhiệt độ.
  • Hỗ trợ kỹ thuật, giao hàng toàn quốc.

Hotline bán hàng: 0865.930.368

Xem thêm: Butterfly valve là gì? Tên tiếng Anh các loại van bướm

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *