Van cổng là gì?

Van cổng là gì? Cấu tạo, nguyên lý hoạt động, phân loại và cách chọn van cổng

Trong hệ thống cấp thoát nước, PCCC, xử lý nước thải hay đường ống công nghiệp, van cổng là loại van gần như luôn có mặt nhờ cấu tạo đơn giản, bền và giá thành hợp lý. Tuy vậy, không ít người chọn sai loại (ty nổi hay ty chìm, đĩa thép hay đĩa bọc cao su) hoặc dùng sai mục đích (đem van cổng đi điều tiết lưu lượng) nên van nhanh hỏng. Bài viết này giải thích đầy đủ van cổng là gì, cấu tạo, nguyên lý, cách phân loại và cách chọn van phù hợp.

Van cổng là gì?

Van cổng (tiếng Anh: Gate Valve), còn gọi là van cửa hoặc van chặn, là loại van công nghiệp dùng để đóng hoặc mở hoàn toàn dòng chảy trong đường ống bằng cách nâng hoặc hạ một đĩa van (cánh van) theo phương vuông góc với dòng chảy.

Cái tên “van cổng” xuất phát từ chuyển động của đĩa van: đĩa trượt lên xuống giống như một cánh cổng đóng mở. Khi mở hết, đĩa van được nhấc khỏi đường đi của dòng chảy nên lưu chất đi thẳng qua, ít bị cản và tổn thất áp suất rất nhỏ.

Lưu ý quan trọng: van cổng chỉ nên dùng ở hai trạng thái mở hết hoặc đóng hết. Không dùng để điều tiết lưu lượng.

Cấu tạo của van cổng

Van cổng gồm các bộ phận chính sau:

  • Thân van (Body): phần chịu áp lực, bao bọc các chi tiết bên trong. Làm từ gang, thép, inox hoặc đồng tùy môi trường. Thân van quyết định kiểu kết nối (ren, mặt bích, hàn).
  • Nắp van (Bonnet): đậy phía trên thân, giữ trục van và tạo lối tiếp cận khi bảo trì.
  • Đĩa van / cánh van (Gate, Disc): chi tiết trượt lên xuống để chặn hoặc mở dòng chảy. Có dạng nêm cứng, nêm mềm (bọc cao su), nêm dạng dao hoặc đĩa song song.
  • Trục van / ty van (Stem): nối tay quay với đĩa van, biến chuyển động quay thành chuyển động nâng hạ.
  • Ghế van (Seat): bề mặt làm kín giữa đĩa và thân, bằng kim loại hoặc vật liệu đàn hồi.
  • Gioăng, phớt làm kín: cao su EPDM, PTFE, graphite… ngăn rò rỉ ở đĩa và ở cổ trục.
  • Tay quay / bộ truyền động: vô lăng (thủ công), hoặc bộ điều khiển điện, khí nén.

Nguyên lý hoạt động của van cổng

Nguyên lý của van cổng dựa trên chuyển động tịnh tiến của đĩa van:

  1. Đóng van: người vận hành xoay tay quay theo chiều kim đồng hồ, ren trục đẩy đĩa van đi xuống, ép chặt vào ghế van và chặn kín dòng chảy.
  2. Mở van: xoay tay quay ngược chiều kim đồng hồ, trục kéo đĩa van lên khỏi đường dòng chảy. Lưu chất đi thẳng qua lỗ van.
  3. Vị trí trung gian: không khuyến khích. Khi để nửa đóng nửa mở, dòng chảy làm đĩa rung, mòn nhanh và giảm tuổi thọ van.

Vì phải xoay nhiều vòng tay quay nên van cổng đóng mở chậm hơn van bi, van bướm. Ngược lại, điều này giúp hạn chế hiện tượng búa nước khi đóng van.

Phân loại van cổng

1. Theo cấu tạo trục van

Loại Đặc điểm Nên dùng khi
Van cổng ty nổi (OS&Y) Trục nâng lên khi mở, nhìn vào biết van đang mở hay đóng; ren trục nằm ngoài, dễ bôi trơn Nơi có không gian, cần quan sát trạng thái van, hệ thống PCCC
Van cổng ty chìm (NRS) Trục chỉ quay tại chỗ, không nâng lên; chiều cao gọn Van chôn ngầm, hố van, nơi hạn chế chiều cao

2. Theo kiểu kết nối

  • Van cổng nối ren: cỡ nhỏ, lắp nhanh, dùng cho đường ống nhỏ.
  • Van cổng mặt bích: phổ biến nhất ở cỡ trung và lớn; tháo lắp dễ, chịu áp tốt. Cần kiểm tra tiêu chuẩn bích (JIS, ANSI, DIN, BS) cho khớp đường ống. Xem thêm tiêu chuẩn bích JIS 10K.
  • Van cổng nối hàn: dùng cho hệ thống áp suất cao, nhiệt độ cao, cần độ kín tuyệt đối.

3. Theo vật liệu thân van

  • Van cổng gang: phổ biến nhất trong cấp thoát nước, PCCC, nước thải; giá hợp lý.
  • Van cổng thép: chịu áp lực và nhiệt độ cao hơn gang, dùng cho hơi nóng, dầu khí, công nghiệp nặng.
  • Van cổng inox (304, 316): chống ăn mòn, dùng cho thực phẩm, hóa chất nhẹ, nước biển (inox 316).
  • Van cổng đồng: cỡ nhỏ, hệ thống dân dụng.

4. Theo cơ cấu vận hành

  • Tay quay (vô lăng): phổ biến, đơn giản, giá rẻ.
  • Điều khiển điện: đóng mở từ xa, kết nối PLC, dùng cho tự động hóa.
  • Điều khiển khí nén: đóng mở nhanh, phù hợp môi trường dễ cháy nổ.

Ưu điểm và nhược điểm của van cổng

Ưu điểm

  • Cấu tạo đơn giản, bền, tuổi thọ dài nếu dùng đúng cách.
  • Khi mở hết, tổn thất áp suất rất nhỏ nên lưu lượng ổn định.
  • Độ kín tốt khi đóng, đặc biệt loại đĩa bọc cao su.
  • Có nhiều kích cỡ, vật liệu, áp suất; dùng được cho cỡ lớn.
  • Giá thành hợp lý ở cỡ trung và cỡ lớn.

Nhược điểm

  • Đóng mở chậm do phải xoay nhiều vòng.
  • Không dùng để điều tiết lưu lượng, vì mở nửa chừng dễ rung và mòn đĩa, ghế van.
  • Kích thước và trọng lượng lớn hơn van bướm cùng cỡ, nhất là loại ty nổi.
  • Cặn bẩn đọng ở đáy ghế có thể làm van đóng không kín.

Ứng dụng của van cổng trong thực tế

  • Cấp thoát nước đô thị, nhà máy nước: van cổng gang ty chìm, đĩa bọc EPDM.
  • Hệ thống PCCC: van cổng ty nổi để dễ quan sát trạng thái đóng/mở.
  • Xử lý nước thải: van gang đĩa bọc cao su hoặc van dạng dao cho nước có cặn. Xem thêm van công nghiệp dùng cho nước thải.
  • Hơi nóng, dầu khí, hóa chất: van cổng thép, inox, kết nối bích hoặc hàn.
  • Tòa nhà, HVAC, bơm: van cô lập trước và sau bơm, đồng hồ, bộ lọc.
  • Nhà máy công nghiệp: van cô lập từng cụm thiết bị để bảo trì mà không dừng cả hệ thống.

Tìm hiểu thêm về từng loại: van bướm là gì, van bướm và van bi.

Cách chọn van cổng phù hợp

  1. Xác định lưu chất: nước sạch, nước thải, hơi, dầu, hóa chất? Từ đó chọn vật liệu thân, đĩa và gioăng.
  2. Chọn kích cỡ (DN): khớp với đường kính đường ống.
  3. Chọn áp suất làm việc (PN): phổ biến PN10, PN16. Xem áp lực PN là gì.
  4. Kiểm tra nhiệt độ vận hành: gioăng cao su và thân gang có giới hạn nhiệt độ; hơi nóng cần van thép hoặc inox.
  5. Chọn ty nổi hay ty chìm: cần quan sát trạng thái thì ty nổi; van chôn ngầm hoặc thiếu chiều cao thì ty chìm.
  6. Chọn kiểu kết nối và tiêu chuẩn bích: ren, bích hay hàn; JIS, ANSI, DIN.
  7. Chọn cơ cấu vận hành: tay quay, điện hoặc khí nén tùy mức độ tự động hóa.
  8. Ưu tiên nguồn gốc rõ ràng: hàng có CO, CQ, có bảo hành và chứng nhận thử áp.

Mua van cổng chính hãng ở đâu?

Công ty TNHH Thương mại Tuấn Hưng Phát cung cấp đa dạng van cổng nhập khẩu, đủ kích cỡ, đủ vật liệu cho hệ thống nước, PCCC và công nghiệp.

  • Hàng sẵn kho, có CO CQ.
  • Tư vấn chọn van theo lưu chất, áp suất, nhiệt độ.
  • Hỗ trợ kỹ thuật, giao hàng toàn quốc.

Hotline bán hàng: 0865.930.368

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *